Obróbka cieplna stali WCLV 1.2344 – hartowanie, odpuszczanie i twardość

WCLV 1.2344 – identyfikacja gatunku i zastosowanie

WCLV 1.2344 to stal narzędziowa do pracy na gorąco o składzie zbliżonym do X40CrMoV5-1 i amerykańskiego AISI H13, charakteryzująca się około 0,40% węgla, ~5% chromu oraz dodatkami molibdenu i wanadu. Ten zestaw pierwiastków daje jej odporność na odpuszczanie w temperaturze pracy sięgającej 550-600 stopni C i typową twardość roboczą w okolicach 44-52 HRC (klasyfikacja gatunków narzędziowych: EN ISO 4957:2018).

W hartowni ta stal trafia do mnie najczęściej jako wkładka formy ciśnieniowej do aluminium albo matryca kuźnicza. I od razu pojawia się pytanie, które właściciel narzędzia zadaje jako ostatnie, a powinien jako pierwsze: jaka twardość docelowa. Bo cykl cieplny da się zaplanować dopiero wtedy, gdy wiadomo, czy narzędzie ma być twarde, czy ma przetrwać tysiące szoków cieplnych.

Co to jest stal WCLV 1.2344?

WCLV 1.2344 to stal stopowa chromowo-molibdenowo-wanadowa przeznaczona do narzędzi pracujących w podwyższonej temperaturze, oznaczana w systemie numerów materiałowych jako W.Nr 1.2344. Nazwa WCLV pochodzi z dawnej polskiej systematyki znakowania stali narzędziowych, gdzie litery wskazywały grupę i główne pierwiastki stopowe.

• Węgiel ok. 0,40% – kompromis między twardością a odpornością na pękanie, niższy niż w stalach do pracy na zimno typu NC11LV.
• Chrom ok. 5% – zapewnia hartowność w powietrzu i odporność na utlenianie powierzchni narzędzia.
• Molibden ok. 1,2-1,5% – podnosi odporność na odpuszczanie i wytrzymałość na gorąco.
• Wanad ok. 0,9-1,1% – rozdrabnia ziarno, tworzy węgliki MC odpowiedzialne za efekt wtórnej twardości.
• Krzem ok. 1% – poprawia odporność na utlenianie w cyklach cieplnych.

Odróżniaj ten gatunek od sąsiadów w tabeli: 1.2343 (X37CrMoV5-1) ma niższy węgiel i jest bardziej ciągliwy, 1.2379 to stal do pracy na zimno, a WNL/1.2713 to gatunek niklowy o zupełnie innej filozofii pracy. Pomyłka w numerze W.Nr kończy się złym cyklem cieplnym.

Czy WCLV to to samo co H13?

W praktyce tak – WCLV 1.2344 traktuje się jako odpowiednik X40CrMoV5-1 i AISI H13, ale zamienność nie jest automatyczna. Amerykańska specyfikacja H13 dopuszcza szersze widełki składu niż europejska norma, a producenci premium (Uddeholm Orvar Supreme, Bohler W302) dodatkowo zawężają czystość metalurgiczną i poziom siarki poprzez przetop ESR.

„Stale narzędziowe klasyfikuje się według warunków pracy, a nie wyłącznie według składu chemicznego; ten sam nominalny gatunek może mieć różne wymagania odbiorcze zależnie od zamówienia.” — EN ISO 4957 Tool steels, 2018

Do jakich narzędzi stosuje się stal 1.2344?

1.2344 stosuje się tam, gdzie narzędzie kontaktuje się z gorącym metalem w cyklu: nagrzewanie – obciążenie – chłodzenie. Klasyczna lista z warsztatu:

• Formy ciśnieniowe do aluminium i cynku – wkładki, rdzenie, szczęki, gdzie ciekłe aluminium ma ok. 660-700 stopni C.
• Matryce kuźnicze do kucia na gorąco – stali węglowej i stopowej, przy naciskach rzędu setek MPa.
• Stemple i trzpienie do prasowania i wyciskania profili aluminiowych.
• Noże do cięcia na gorąco i narzędzia do obcinania wypływki.
• Formy do tworzyw sztucznych z wypełniaczami ściernymi, gdzie liczy się polerowalność i odporność na zużycie.
• Elementy pieców i oprzyrządowania pracujące cyklicznie powyżej 400 stopni C.

Karty materiałowe hurtowni mieszają dane ze stanu dostawy i po obróbce cieplnej. Stan dostawy to zwykle wyżarzanie zmiękczające do maks. ok. 229 HB – to stan do obróbki skrawaniem, nie stan roboczy. Twardość 50 HRC pojawia się dopiero po hartowaniu i odpuszczaniu.

Więcej danych liczbowych zebrałem w karcie gatunku: WCLV 1.2344 – karta gatunku i odpowiedniki oraz w zestawieniu AISI H13 a W.Nr 1.2344 – porównanie oznaczeń.

Przygotowanie do hartowania

Przygotowanie detalu z 1.2344 do hartowania obejmuje trzy elementy: odprężenie po obróbce zgrubnej (zwykle 600-650 stopni C, chłodzenie z piecem), usunięcie karbów geometrycznych oraz uzgodnienie z hartownią twardości docelowej i sposobu chłodzenia. Ta trójka decyduje o tym, czy narzędzie wyjdzie z pieca całe. Pominięcie odprężania to najczęstsza przyczyna deformacji dużych wkładek.

Czy WCLV trzeba odprężać przed hartowaniem?

Tak – przy każdym detalu, w którym usunięto znaczną objętość materiału. Frezowanie zgrubne, wiercenie głębokich kanałów chłodzących i elektrodrążenie zostawiają naprężenia własne, które w piecu ujawniają się jako skręcenie albo pęknięcie.

1. Obróbka zgrubna z naddatkiem 1-3 mm na stronę, zależnie od wielkości wkładki.
2. Odprężanie w zakresie ok. 600-650 stopni C, wygrzewanie 2 godziny, chłodzenie w piecu do ok. 300 stopni C.
3. Obróbka wykańczająca do wymiaru z naddatkiem szlifierskim 0,2-0,5 mm.
4. Kontrola geometrii i usunięcie ostrych krawędzi – promienie minimum R1-R2 w narożach wewnętrznych.
5. Odtłuszczenie powierzchni i usunięcie warstwy białej po elektrodrążeniu (szlifowanie lub polerowanie).

Gdzie zaczynają się pęknięcia hartownicze?

Z mojej praktyki pęknięcia startują w trzech miejscach: w ostrych narożach wewnętrznych, w gwintach i w warstwie białej po EDM. Warstwa przetopiona po elektrodrążeniu jest krucha, silnie naprężona i pełna mikropęknięć – w hartowaniu zachowuje się jak gotowy karb.

• Naroża wewnętrzne bez promienia – koncentracja naprężeń rośnie kilkukrotnie, każde R1 zamiast ostrego kąta realnie zmniejsza ryzyko.
• Gwinty M6-M12 w gorących strefach – dno bruzdy gwintu to naturalny karb, warto je wykonać po hartowaniu tam, gdzie to możliwe.
• Warstwa biała po EDM – usuwaj mechanicznie minimum 0,05-0,1 mm przed piecem.
• Nierównomierne przekroje – gruby blok z cienką listwą stygnie z różną prędkością, co generuje naprężenia cieplne.
• Odwęglona powierzchnia po pracy w piecu bez atmosfery ochronnej – warstwa miękka i podatna na siatkę pęknięć cieplnych.

Co ustalić z hartownią przed obróbką?

Ustal cztery rzeczy przed wysyłką: twardość docelową w HRC z tolerancją (np. 46-48 HRC), medium chłodzące, dopuszczalną deformację oraz zakres dokumentacji. Bez tego hartownia przyjmie własne domyślne parametry, a reklamacja po fakcie nie ma podstawy. Zabezpiecz też powierzchnie robocze przed odwęgleniem – piec próżniowy z chłodzeniem azotem załatwia to z automatu, piec komorowy wymaga atmosfery ochronnej albo pasty.

Hartowanie WCLV 1.2344 krok po kroku

Hartowanie 1.2344 składa się z podgrzewania stopniowego (zwykle 2-3 stopnie wyrównawcze), austenityzowania w orientacyjnym zakresie około 1020-1050 stopni C, wygrzewania liczonego od wyrównania rdzenia oraz szybkiego, kontrolowanego chłodzenia. Zakres temperatur należy potwierdzić w karcie konkretnego producenta – Uddeholm i Bohler podają własne widełki dla swoich gatunków typu H13.

Czy WCLV wymaga podgrzewania stopniowego przed hartowaniem?

Tak, i to jest etap, którego nie wolno skracać. Stal wysokostopowa ma niższą przewodność cieplną niż stal węglowa, więc wrzucenie zimnego bloku do pieca o temperaturze 1030 stopni C daje ogromną różnicę temperatur między powierzchnią a rdzeniem.

1. Pierwszy stopień ok. 600-650 stopni C – wyrównanie temperatury w całym przekroju, jednocześnie działa odprężająco.
2. Drugi stopień ok. 850 stopni C – przejście przez zakres przemiany z kontrolowaną prędkością.
3. Trzeci stopień ok. 1000 stopni C (przy dużych przekrojach powyżej 150 mm) – ostatnie wyrównanie przed austenityzowaniem.
4. Austenityzowanie 1020-1050 stopni C – czas wygrzewania liczony po osiągnięciu temperatury przez rdzeń, orientacyjnie 20-40 minut.
5. Chłodzenie – szybkie do ok. 400 stopni C, potem wolniejsze do ok. 50-70 stopni C.

„Kontrola temperatury, czasu wygrzewania i prędkości chłodzenia jest podstawą powtarzalności obróbki cieplnej stali narzędziowych; odstępstwa w każdym z tych parametrów zmieniają strukturę i własności użytkowe.” — ASM Handbook, Volume 4A: Steel Heat Treating Fundamentals and Processes, ASM International, 2013

Jaka temperatura austenityzowania jest stosowana dla WCLV 1.2344?

Orientacyjnie 1020-1050 stopni C, przy czym górna granica daje wyższą twardość i lepszą odporność na odpuszczanie, a dolna – lepszą udarność i mniejsze ryzyko rozrostu ziarna. Dla wkładek form ciśnieniowych narażonych na zmęczenie cieplne wybieram raczej dolną część zakresu. Dla narzędzi, gdzie liczy się odporność na zużycie, górną.

Przegrzanie powyżej zalecanego zakresu ma konsekwencje, których nie da się naprawić odpuszczaniem: rozrost ziarna austenitu, gruboiglasty martenzyt, spadek udarności i wyraźnie gorsza odporność na szoki cieplne. Widziałem matrycę wygrzewaną „na oko” przy 1090 stopniach C – twardość zgadzała się idealnie, a narzędzie pękło przy trzecim tysiącu odkuwek.

W czym chłodzić stal WCLV po austenityzowaniu?

Najczęściej w gazie pod ciśnieniem (azot 2-6 bar w piecu próżniowym), rzadziej w kąpieli solnej ok. 500-550 stopni C, a w oleju tylko przy prostej geometrii. 1.2344 ma dobrą hartowność – przy przekrojach do ok. 100 mm martenzyt uzyskuje się bez agresywnego medium, co drastycznie zmniejsza ryzyko pęknięć.

Medium chłodzące	Typowe zastosowanie	Ryzyko deformacji	Uwagi praktyczne
Gaz (azot 2-6 bar, próżnia)	Formy ciśnieniowe, wkładki, geometria złożona	Niskie	Czysta powierzchnia bez odwęglenia, standard w narzędziowniach
Kąpiel solna ok. 500-550 stopni C	Matryce kuźnicze, duże przekroje	Niskie-średnie	Wyrównanie temperatury przed przemianą martenzytyczną
Olej hartowniczy	Proste bloki, mniejsze przekroje	Średnie-wysokie	Wymaga wyjęcia przy ok. 150-200 stopni C i szybkiego odpuszczania
Powietrze spokojne	Małe elementy, cienkie przekroje	Bardzo niskie	Ryzyko wydzieleń przy zbyt wolnym chłodzeniu grubych sekcji

Zasada, którą powtarzam każdemu klientowi: chłodzenie zatrzymujemy przy 50-70 stopniach C, nie schładzamy do temperatury otoczenia i nie odkładamy detalu „do jutra”. Świeżo zahartowany martenzyt jest kruchy i naprężony – detal musi jechać do odpuszczania natychmiast.

Odpuszczanie, twardość i dobór HRC

Odpuszczanie 1.2344 wykonuje się minimum dwukrotnie w zakresie ok. 540-620 stopni C, z pełnym chłodzeniem do temperatury pokojowej między cyklami i wygrzewaniem co najmniej 2 godziny na każdy cykl. Typowa twardość robocza narzędzi z tego gatunku mieści się w przedziale 44-52 HRC, a konkretny poziom wynika z kompromisu między odpornością na zużycie a odpornością na pękanie cieplne.

Dlaczego stal WCLV odpuszcza się zwykle dwa lub trzy razy?

Bo po hartowaniu w strukturze zostaje austenit szczątkowy, a stal wykazuje efekt wtórnej twardości. Pierwsze odpuszczanie wydziela drobne węgliki wanadu i molibdenu (stąd wzrost twardości zamiast spadku w okolicy 500-540 stopni C) i jednocześnie destabilizuje austenit szczątkowy, który przy chłodzeniu przemienia się w świeży, nieodpuszczony martenzyt. Drugie odpuszczanie ten martenzyt odpuszcza. Trzecie – domyka proces w narzędziach o dużym przekroju i wysokich wymaganiach.

• Cykl 1 – wtórna twardość, przemiana austenitu szczątkowego, struktura wciąż niestabilna.
• Cykl 2 – odpuszczenie martenzytu powstałego po pierwszym cyklu, obniżenie naprężeń.
• Cykl 3 – zwykle o 10-20 stopni C niżej niż cykl 2, stabilizacja i wyrównanie twardości w przekroju.
• Czas wygrzewania – minimum 2 godziny w temperaturze, licząc od wyrównania rdzenia, nie od włożenia detalu.
• Chłodzenie między cyklami – do temperatury pokojowej, inaczej przemiana austenitu szczątkowego nie zajdzie.

„Wielokrotne odpuszczanie stali narzędziowych o wysokiej zawartości pierwiastków węglikotwórczych służy przemianie i odpuszczeniu austenitu szczątkowego oraz uzyskaniu powtarzalnej twardości w całym przekroju.” — ASM Handbook, Volume 4A, ASM International, 2013

Jak dobrać temperaturę odpuszczania do docelowej twardości?

Im wyższa temperatura odpuszczania powyżej piku wtórnej twardości, tym niższe HRC i wyższa udarność. Poniższe wartości traktuj jako orientację z kart producentów stali typu H13/1.2344, nie jako dane normowe – twardość zależy od temperatury austenityzowania, przekroju i pieca.

Temperatura odpuszczania	Orientacyjna twardość	Charakterystyka	Typowe narzędzie
ok. 540-550 stopni C	ok. 52-54 HRC	Pik wtórnej twardości, niższa udarność	Stemple, trzpienie do wyciskania
ok. 560-580 stopni C	ok. 48-52 HRC	Dobry kompromis twardość/ciągliwość	Wkładki form ciśnieniowych
ok. 590-610 stopni C	ok. 44-48 HRC	Wyższa odporność na pękanie cieplne	Matryce kuźnicze, duże bloki
ok. 620-640 stopni C	ok. 40-44 HRC	Maksymalna udarność, mniejsza odporność na zużycie	Noże do cięcia na gorąco, narzędzia udarowe

Dane orientacyjne na podstawie kart producentów stali typu H13/1.2344 (m.in. Uddeholm Orvar Supreme, Bohler W302); zakresy sprawdzaj w aktualnej karcie huty – producenci aktualizują je corocznie.

Jaką twardość można uzyskać bezpośrednio po hartowaniu?

Po samym hartowaniu 1.2344 osiąga zwykle ok. 52-56 HRC, ale to twardość, z którą narzędzie nigdy nie pracuje. Struktura zawiera nieodpuszczony martenzyt i austenit szczątkowy, jest krucha i naprężona. Twardość robocza pojawia się dopiero po pełnym cyklu odpuszczania. Więcej o samym pomiarze i przeliczeniach: Twardość HRC po hartowaniu i odpuszczaniu.

Jak dobrać HRC do matryc, form i narzędzi?

Kieruj się dominującym mechanizmem zużycia, nie maksymalną liczbą w tabeli. Formę ciśnieniową niszczy siatka pęknięć cieplnych (heat checking), więc 46-48 HRC służy jej lepiej niż 52 HRC. Matrycę kuźniczą niszczy odkształcenie plastyczne i ścieranie, więc twardość może być wyższa – ale nie kosztem odporności na pękanie w narożach.

• Wkładki form ciśnieniowych do aluminium – często 44-48 HRC, priorytetem jest odporność na zmęczenie cieplne.
• Formy do cynku – dopuszczalne 48-52 HRC, niższa temperatura pracy zmniejsza szoki cieplne.
• Matryce kuźnicze do kucia stali – zwykle 44-50 HRC, zależnie od masy odkuwki i tempa produkcji.
• Stemple i trzpienie do wyciskania – 48-52 HRC, dominuje obciążenie ściskające i ścieranie.
• Noże do cięcia na gorąco – często 42-46 HRC, obciążenie udarowe wymaga ciągliwości.
• Formy do tworzyw z wypełniaczem szklanym – 50-52 HRC, liczy się odporność na ścieranie i polerowalność.

Porównanie tego gatunku z innymi w grupie znajdziesz w przeglądzie: Stale narzędziowe do pracy na gorąco.

Błędy, kontrola jakości i dokumentacja

Najczęstsze błędy w obróbce cieplnej WCLV 1.2344 to brak odprężania przed hartowaniem, przegrzanie przy austenityzowaniu, zbyt gwałtowne chłodzenie złożonej geometrii, odpuszczanie tylko raz oraz odwęglenie powierzchni w piecu bez atmosfery ochronnej. Każdy z nich pogarsza trwałość narzędzia niezależnie od tego, czy końcowy pomiar HRC wypadnie w tolerancji.

Dlaczego WCLV pęka po hartowaniu?

Pęknięcie hartownicze powstaje wtedy, gdy naprężenia przekraczają wytrzymałość świeżego, nieodpuszczonego martenzytu. Przyczyny nakładają się na siebie i rzadko występuje tylko jedna.

• Zbyt gwałtowne chłodzenie – olej zamiast gazu przy wkładce z kanałami chłodzącymi to klasyczny scenariusz.
• Zwłoka przed odpuszczaniem – detal zostawiony na noc po hartowaniu potrafi pęknąć samoistnie.
• Ostre karby i warstwa biała po EDM – koncentratory naprężeń w najgorszym możliwym momencie.
• Przegrzanie – gruboziarnista struktura ma niższą odporność na propagację pęknięcia.
• Odpuszczanie poniżej ok. 500 stopni C – nie zdejmuje naprężeń, a wchodzi w zakres kruchości odpuszczania.
• Brak odprężania po obróbce zgrubnej – naprężenia z frezowania sumują się z naprężeniami hartowniczymi.

Jak sprawdzić poprawność obróbki cieplnej?

Zacznij od pomiaru twardości HRC w kilku punktach powierzchni po zeszlifowaniu 0,2-0,3 mm warstwy wierzchniej – pomiar na powierzchni surowej po piecu może zaniżyć wynik o kilka HRC z powodu odwęglenia. Przy narzędziach o dużym przekroju albo krytycznym zastosowaniu żądaj próbki kontrolnej hartowanej w tym samym wsadzie.

1. Pomiar HRC minimum w 3-5 punktach, po przygotowaniu powierzchni pomiarowej.
2. Ocena wizualna: brak siatki pęknięć, brak zgorzeliny, jednolity kolor powierzchni.
3. Kontrola geometrii i deformacji względem wymiarów przed piecem.
4. Próbka kontrolna z tego samego wsadu – badanie przekroju, twardości rdzenia i głębokości odwęglenia.
5. Badanie metalograficzne (wielkość ziarna, struktura) przy reklamacjach i narzędziach krytycznych.
6. Badanie penetracyjne lub magnetyczno-proszkowe przy podejrzeniu pęknięć powierzchniowych.

Jakie dane przekazać hartowni?

Przekaż komplet informacji na jednej kartce dołączonej do detalu – zgodność chemiczna z 1.2344 sama w sobie niczego nie gwarantuje, bo o trwałości decyduje cykl cieplny. Poniższa checklista wychodzi u mnie razem z każdym elementem:

• Gatunek i źródło – 1.2344 / X40CrMoV5-1, nazwa handlowa i huta, numer wytopu jeśli dostępny.
• Twardość docelowa z tolerancją – np. 46-48 HRC, a nie „twardo”.
• Wymagane medium chłodzące – próżnia + azot, kąpiel solna, olej.
• Dopuszczalna deformacja i wskazanie powierzchni bazowych.
• Liczba odpuszczeń – minimum dwa, przy narzędziach krytycznych trzy.
• Zakres protokołu – wykres pieca (temperatura/czas), wynik pomiaru HRC, ewentualnie raport z próbki.
• Powierzchnie zabezpieczone – gwinty, pasowania, powierzchnie polerowane.

Treść ma charakter techniczno-informacyjny i nie zastępuje karty materiałowej producenta stali ani instrukcji technologicznej hartowni. Parametry dla konkretnego detalu potwierdź z dostawcą materiału i zakładem obróbki cieplnej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy WCLV 1.2344 to stal H13?

W praktyce WCLV 1.2344 zestawia się z europejskim X40CrMoV5-1 i amerykańskim AISI H13 jako odpowiedniki. Nie należy jednak automatycznie uznawać każdego zamiennika za identyczny materiał bez sprawdzenia normy, składu i wymagań dostawy. Gatunki premium typu Uddeholm Orvar Supreme czy Bohler W302 mają zawężone widełki i wyższą czystość metalurgiczną niż zwykły H13.

W jakiej temperaturze hartuje się stal WCLV?

Dla stali 1.2344 spotyka się orientacyjny zakres austenityzowania około 1020-1050 stopni C, po wcześniejszym podgrzewaniu stopniowym. Dokładną temperaturę trzeba potwierdzić w karcie konkretnego producenta, bo zależy od przekroju, typu pieca, atmosfery i wymaganej twardości. Górna część zakresu daje wyższą twardość, dolna lepszą udarność.

Czy stal WCLV można chłodzić w oleju?

Można, ale dla narzędzi o złożonej geometrii olej bywa ryzykowny z powodu naprężeń i pęknięć hartowniczych. W praktyce narzędziowni preferuje się chłodzenie gazem pod ciśnieniem w piecu próżniowym albo kąpiel solną z kontrolą prędkości chłodzenia. Jeśli już olej – detal wyjmuje się przy ok. 150-200 stopni C i natychmiast kieruje do odpuszczania.

Ile razy odpuszczać stal 1.2344?

Stale typu H13/1.2344 odpuszcza się co najmniej dwa razy, a przy wymagających narzędziach i dużych przekrojach trzy razy. Celem jest przemiana i odpuszczenie austenitu szczątkowego, stabilizacja struktury i powtarzalna twardość robocza w całym przekroju. Między cyklami detal musi ostygnąć do temperatury pokojowej.

Jaką twardość roboczą ma WCLV?

Typowy zakres roboczy narzędzi z WCLV to około 44-52 HRC, ale nie ma jednej uniwersalnej wartości. Formy ciśnieniowe do aluminium często pracują przy 44-48 HRC ze względu na pękanie cieplne, a stemple do wyciskania przy 48-52 HRC. Dobór wynika z temperatury pracy, rodzaju obciążenia i dominującego mechanizmu zużycia.

Dlaczego WCLV pęka po hartowaniu?

Najczęstsze przyczyny to zbyt gwałtowne chłodzenie, ostre karby i warstwa biała po elektrodrążeniu, brak odprężania po obróbce zgrubnej, przegrzanie przy austenityzowaniu oraz zwłoka przed pierwszym odpuszczaniem. Dla dużych elementów kluczowy jest protokół pieca i kontrola różnicy temperatur między powierzchnią a rdzeniem.

Czy 1.2344 można azotować po obróbce cieplnej?

Tak, azotowanie jest częstą obróbką wykańczającą dla narzędzi z 1.2344 i podnosi twardość powierzchniową znacznie powyżej rdzenia. Temperatura azotowania musi być niższa od temperatury ostatniego odpuszczania, inaczej rdzeń straci twardość. Przy formach ciśnieniowych zbyt gruba warstwa azotowana bywa jednak krucha i sprzyja siatce pęknięć cieplnych.

Jak długo wygrzewać detal w temperaturze austenityzowania?

Orientacyjnie 20-40 minut, ale czas liczy się od momentu, gdy rdzeń osiągnie temperaturę pieca, a nie od włożenia wsadu. Dla dużych bloków samo wyrównanie temperatury trwa dłużej niż wygrzewanie właściwe. Zbyt długie przetrzymanie powoduje rozrost ziarna i spadek udarności, którego odpuszczanie nie naprawi.

Źródła i literatura

1. EN ISO 4957:2018 – Tool steels (klasyfikacja i oznaczenia stali narzędziowych w systemie EN).
2. ASM International, ASM Handbook, Volume 4A: Steel Heat Treating Fundamentals and Processes, 2013 – podstawy przemian fazowych, hartowania i odpuszczania stali narzędziowych.
3. Uddeholm – karta materiałowa Orvar Supreme (stal typu H13/1.2344); zakresy temperatur i wykresy odpuszczania wymagają weryfikacji w aktualnym wydaniu karty producenta.
4. Bohler – karta materiałowa W302 (stal do pracy na gorąco typu X40CrMoV5-1); dane do weryfikacji w aktualnym wydaniu.
5. PN-EN ISO 6508-1 – Metale. Pomiar twardości sposobem Rockwella (metodyka pomiaru HRC).

Dane techniczne sprawdzone: lipiec 2026. Zakresy temperatur i twardości pochodzą z kart producentów stali typu H13/1.2344 i mają charakter orientacyjny – nie są danymi normowymi. Przed obróbką konkretnego detalu potwierdź parametry w karcie huty dostarczającej materiał.