NC11LV a NC6 – różnice w odporności na ścieranie, udarności i hartowaniu

Najkrótsze porównanie NC11LV i NC6

NC11LV to wysokochromowa stal narzędziowa do pracy na zimno (odpowiednik 1.2379 / X153CrMoV12 / AISI D2) z około 11-13% chromu, natomiast NC6 odpowiada gatunkom 145Cr6 i 1.2063 i zawiera zaledwie 1,30-1,65% chromu (źródło: Virgamet, karta materiałowa 145Cr6/1.2063/NC6, 2026). To nie są zamienniki – to dwie różne filozofie narzędzia.

Z warsztatów narzędziowni, które obsługiwałem przy doborze materiału, wynika prosty schemat decyzyjny. Jeśli głównym zabójcą narzędzia jest ścieranie krawędzi przy długiej serii – idzie NC11LV. Jeśli narzędzie jest proste, przekrój mały, a liczy się łatwiejsza obróbka wiórowa i niższa cena wsadu – w grę wchodzi NC6. Problem zaczyna się wtedy, gdy ktoś zamawia NC6, a oczekuje trwałości jak z D2.

Czy NC11LV i NC6 są zamiennikami?

Nie. Różnią się składem, mikrostrukturą, hartownością i typowym zakresem zastosowań, więc podstawienie jednej za drugą bez przeliczenia geometrii i twardości roboczej kończy się awarią narzędzia (odniesienie: EN ISO 4957:2018, Tool steels). Zamiana bywa uzasadniona ekonomicznie, nigdy automatycznie.

• NC11LV (1.2379 / D2) – stal ledeburytyczna wysokochromowa, hartowana w oleju lub w gazie, o dużej ilości twardych węglików chromu M7C3.
• NC6 (145Cr6 / 1.2063) – stal niskostopowa chromowa z ok. 1,3-1,45% węgla, bliska rodzinie stali łożyskowo-narzędziowych, o drobniejszej strukturze węglikowej.
• Kryterium ścierania – przy materiale abrazyjnym (blacha ocynkowana, stal krzemowa, ceramika, glina, kompozyty) NC11LV daje wyraźnie dłuższy przebieg między ostrzeniami.
• Kryterium kosztu – NC6 jest tańsza w zakupie i szybsza w obróbce skrawaniem w stanie zmiękczonym, co przy krótkiej serii bywa decydujące.
• Kryterium stabilności wymiarowej – NC11LV hartowana zgodnie z kartą daje bardzo małe zmiany wymiarów, co ma znaczenie dla matryc z pasowaniem H7.

Kiedy porównanie NC11LV a NC6 ma w ogóle sens?

Sens ma wtedy, gdy narzędzie jest na granicy wymagań: seria 20-50 tys. sztuk, materiał obrabiany o średniej abrazyjności, przekroje 10-25 mm. Poniżej tego progu NC6 zwykle wystarcza, powyżej – inwestycja w NC11LV zwraca się na przestojach i ostrzeniach.

„Stale narzędziowe do pracy na zimno dobiera się według dominującego mechanizmu zużycia, a nie według najwyższej osiągalnej twardości.” — EN ISO 4957:2018, Tool steels (parafraza założeń klasyfikacyjnych normy)

Czym jest NC11LV i jakie ma odpowiedniki?

NC11LV to polskie oznaczenie wysokochromowej stali narzędziowej do pracy na zimno, charakteryzujące się zawartością około 1,45-1,60% węgla, 11-13% chromu oraz dodatkami molibdenu i wanadu. Odpowiada materiałowi 1.2379, oznaczeniu EN X153CrMoV12 i amerykańskiemu AISI D2 (źródło: baza materiałowa Walzwerke Einsal, 1.2379, 2026).

Jakie są odpowiedniki NC11LV według PN, EN, DIN i AISI?

Odpowiedników jest cztery główne i wszystkie prowadzą do tej samej rodziny ledeburytycznej. Nie mylić z NC11 (bez dodatku Mo i V) ani z NC10 – to inne gatunki o gorszej stabilności wymiarowej.

System oznaczeń	NC11LV	NC6
PN (polskie, historyczne)	NC11LV	NC6
W.Nr (numer materiału)	1.2379	1.2063
EN / DIN	X153CrMoV12	145Cr6
AISI	D2	brak ścisłego odpowiednika
Inne przywoływane	SKD11 (JIS)	12Ch1 (oznaczenie wschodnie)
Węgiel C	ok. 1,45-1,60%	ok. 1,30-1,45%
Chrom Cr	11-13%	1,30-1,65%

Dane składu sprawdzone: karty materiałowe dostawców i huty, stan na 2026 rok – przed zamówieniem zawsze porównaj z atestem 3.1 konkretnej wsadowej partii. Więcej danych zebrałem w karcie NC11LV – właściwości i zastosowanie.

Gdzie NC11LV sprawdza się najlepiej?

Pierwszy krok przy typowaniu: sprawdź, czy zużycie ścierne odpowiada za ponad połowę awarii narzędzia. Jeśli tak, NC11LV jest naturalnym kandydatem.

• Wykrojniki i stemple do blach o grubości 0,5-4 mm przy seriach powyżej 50 tys. cykli.
• Matryce do gięcia i tłoczenia na zimno, gdzie dominuje tarcie ślizgowe po powierzchni roboczej.
• Noże do cięcia gilotynowego blach nierdzewnych 1.4301 i 1.4404, mocno obciążających krawędź.
• Elementy narażone na abrazję przemysłową – w badaniu porównawczym zużycia NC11LV i Hardox 600 w narzędziach do wytłaczania pasm gliny stal NC11LV była właśnie materiałem odniesienia dla warunków silnie ściernych (Materials / PMC, 2023).
• Rolki i prowadnice pracujące na sucho, gdzie smarowanie jest niemożliwe technologicznie.

Czym jest NC6 i jakie ma odpowiedniki?

NC6 to niskostopowa stal narzędziowa chromowa o zawartości około 1,30-1,45% węgla i 1,30-1,65% chromu, wiązana z oznaczeniami 145Cr6, 1.2063 oraz historycznym 12Ch1 (źródło: Virgamet, karta 145Cr6/1.2063/NC6, 2026). Charakteryzuje ją drobniejsza struktura węglikowa, dobra skrawalność w stanie zmiękczonym i niższy koszt wsadu niż NC11LV.

Czy NC6 to to samo co 1.2063?

Tak, w praktyce handlowej NC6 traktuje się jako odpowiednik 145Cr6 / 1.2063. Zastrzeżenie jest istotne: oznaczenie NC6 pochodzi z archiwalnego układu PN (punkt odniesienia: PN-H-85023, stale narzędziowe stopowe), więc różni dostawcy mogą podawać nieco inne zakresy składu. Przed zamówieniem żądaj karty materiałowej i atestu – to jedyna twarda podstawa.

Do jakich narzędzi trafia NC6 w praktyce?

• Rozwiertaki, gwintowniki i narzynki ręczne, gdzie liczy się twarda, drobnoziarnista krawędź, ale nie ekstremalna abrazja.
• Trzpienie, sworznie i wodziki o średnicach 8-30 mm w oprzyrządowaniu pomocniczym.
• Proste stemple i wykrojniki przy krótkich seriach do kilkunastu tysięcy cykli.
• Elementy wymagające polerowania – drobne węgliki ułatwiają uzyskanie gładkiej powierzchni bez wyrywania faz twardych.
• Narzędzia naprawcze i prototypowe, gdzie decyduje czas dostawy i łatwość obróbki, a nie żywotność.

Szczegóły w karcie NC6 / 145Cr6 / 1.2063 – karta gatunku, a szerszy kontekst rodziny opisałem w przeglądzie Stale narzędziowe do pracy na zimno.

Jak różni się skład chemiczny NC11LV i NC6?

Kluczowa różnica to chrom: 11-13% w NC11LV wobec 1,30-1,65% w NC6, czyli około ośmiokrotnie więcej. Do tego NC11LV zawiera molibden (ok. 0,7-1,0%) i wanad (ok. 0,7-1,0%), których NC6 praktycznie nie ma (źródło: Walzwerke Einsal, baza 1.2379, 2026; Virgamet, 2026). Ta różnica przekłada się wprost na typ i ilość węglików.

Jak węgliki chromu wpływają na ścieranie w NC11LV?

Odpowiedź w jednym zdaniu: twarde węgliki M7C3 o twardości rzędu 1400-1800 HV działają jak zbrojenie w osnowie martenzytycznej i przejmują kontakt ścierny zamiast miękkiej matrycy. Im więcej chromu i węgla, tym większy udział objętościowy tych faz.

Ma to jednak drugą stronę. Węgliki pierwotne w NC11LV bywają duże i ułożone pasmowo po kierunku przeróbki plastycznej. Właśnie dlatego orientacja detalu względem kierunku walcowania potrafi zmienić trwałość narzędzia bez zmiany gatunku. W narzędziowniach, z którymi pracowałem, zwykłe obrócenie rysunku o 90 stopni na wsadzie kończyło serię wykruszeń krawędzi.

Dlaczego drobniejsza struktura NC6 bywa zaletą?

NC6 ma mniej i drobniejszych węglików, więc osnowa jest bardziej jednorodna. Konsekwencje użytkowe:

1. Lepsza polerowalność – brak dużych faz twardych, które wyrywają się przy dogładzaniu do Ra 0,2 i niżej.
2. Ostrzejsza krawędź – da się zejść z promieniem zaokrąglenia ostrza niżej niż w stali z grubymi węglikami.
3. Łatwiejsza obróbka skrawaniem w stanie zmiękczonym – krótsze czasy frezowania, mniejsze zużycie płytek.
4. Prostsza obróbka cieplna – niższe temperatury austenityzowania, mniej wymagająca kontrola atmosfery pieca.
5. Niższa odporność na abrazję – to cena, którą się płaci, i najczęstsze źródło rozczarowania.

Obserwuję regularnie ten sam błąd: klient dostaje wycenę na NC11LV, widzi cenę wsadu i przechodzi na NC6, nie zmieniając ani geometrii, ani harmonogramu ostrzeń. Narzędzie oddaje wtedy 30-50% przewidzianego przebiegu, a wniosek pada na hartownię.

Która stal ma większą odporność na ścieranie?

NC11LV, w większości realnych zastosowań wyraźnie. Wysoki chrom plus molibden i wanad dają duży udział twardych węglików, które przenoszą kontakt ścierny; NC6 przy tej samej twardości HRC zużywa się szybciej w kontakcie z materiałem abrazyjnym (odniesienie: Walzwerke Einsal, baza 1.2379, 2026). Sama twardość HRC nie przewiduje trwałości – przewiduje ją kombinacja twardości osnowy i udziału węglików.

Kiedy przewaga NC11LV rośnie najbardziej?

• Duże serie – powyżej 100 tys. cykli różnica w liczbie ostrzeń robi się widoczna w kosztach przestoju.
• Suche tarcie – brak smaru oznacza bezpośredni kontakt metal-metal i pełne obciążenie warstwy wierzchniej.
• Materiał abrazyjny – blachy krzemowe transformatorowe, stal ocynkowana, tworzywa z wypełniaczem szklanym, materiały ceramiczne i gliniaste.
• Zużycie krawędzi jako główny mechanizm awarii – jeśli narzędzie nie pęka, tylko się „zaokrągla”, NC11LV rozwiązuje problem.
• Wymóg stabilności wymiarowej – matryce z ciasnym pasowaniem, gdzie przeszlifowanie po odkształceniu jest niemożliwe.

Kiedy NC11LV nie wystarczy?

Gdy abrazja jest ekstremalna, granicą staje się sam typ węglików. Wtedy sięga się po stale proszkowe typu PM (na przykład z dodatkiem wanadu powyżej 3%) albo po powłoki PVD/TiCN nakładane na podłoże NC11LV. Drugi scenariusz porażki: bardzo ostra, „na zero” wyprowadzona krawędź po hartowaniu. Wysoka twardość bez fazki technologicznej 0,05-0,1 mm skraca życie narzędzia, bo pierwsze uderzenie wyłamuje mikroostrze. Widziałem to na stemplach do blachy 3 mm – dodanie minimalnej fazki podwoiło przebieg.

Więcej o mechanizmach zużycia opisałem w tekście Odporność na ścieranie stali narzędziowych.

Która stal lepiej znosi udary i ryzyko wykruszeń?

To zależy – i ta odpowiedź nie jest wykrętem. Przy udarach decyduje stan obróbki cieplnej, twardość robocza i geometria, a nie sam gatunek. NC11LV odpuszczona na 58-60 HRC zachowuje się inaczej niż ta sama stal na 62 HRC. Bez danych dla konkretnego stanu cieplnego nie da się twierdzić, że NC6 jest zawsze bardziej udarna.

Dlaczego narzędzia z NC11LV się wykruszają?

Najczęstsze przyczyny, jakie analizowałem przy raportach awaryjnych, układają się w powtarzalną listę:

• Zbyt wysoka twardość robocza – odpuszczanie na 62-63 HRC przy pracy z komponentem udarowym to proszenie się o pęknięcie.
• Karb technologiczny – ostry przejściowy promień R0,2 zamiast R1-R2 w narożu matrycy koncentruje naprężenia.
• Pasmowość węglików – detal wycięty w złym kierunku względem walcowania pęka wzdłuż pasm.
• Nieosiowe obciążenie – luz w prowadzeniu słupowym tłocznika przenosi na krawędź składową boczną.
• Pominięte odprężanie po zgrubnej obróbce skrawaniem, przed hartowaniem.
• Szlifowanie po hartowaniu z przegrzaniem – przypalenia szlifierskie tworzą siatkę mikropęknięć niewidocznych gołym okiem.

„Wysoka twardość i odporność na ścieranie stali wysokochromowych nie eliminują ryzyka wykruszeń przy obciążeniach udarowych i niekorzystnej geometrii narzędzia.” — parafraza wniosków z pracy „Comparative Analysis of the Wear of NC11LV and Hardox 600 Steel Used in Tools for Extrusion of Clay Strands”, Materials / PMC, 2023

Czy NC6 jest bezpieczniejsza przy cienkich detalach?

Bywa – przy małych przekrojach i prostej geometrii, gdzie nie potrzebujesz ekstremalnej abrazji. Jednorodniejsza osnowa NC6 mniej karze za drobne błędy geometrii. Ale NC6 ma niższą hartowność przelotową: w przekrojach powyżej ok. 25-30 mm rdzeń nie osiągnie założonej twardości, więc narzędzie „ugina się” pod krawędzią i krawędź i tak siada. To pułapka, w którą wpadają konstruktorzy przenoszący sprawdzony mały detal na większą skalę.

Jak hartuje się NC11LV, a jak NC6?

Pierwszy krok w obu przypadkach jest ten sam: bierzesz kartę technologiczną konkretnego dostawcy materiału, nie ogólny poradnik. Różnice procesowe są zasadnicze – NC11LV wymaga wyższych temperatur austenityzowania, wygrzewania wyrównawczego i zwykle wielokrotnego odpuszczania, NC6 pracuje w niższym reżimie i chłodzi się intensywniej.

Jak temperatura austenityzowania wpływa na twardość i odkształcenia?

Temperatura austenityzowania decyduje o tym, ile chromu i węgla przejdzie z węglików do roztworu stałego. Za nisko – martenzyt jest ubogi, twardość spada. Za wysoko – rośnie ilość austenitu szczątkowego, ziarno się rozrasta, a narzędzie zmienia wymiary po odpuszczaniu, czasem po tygodniach. W NC11LV to pole manewru jest wąskie i wymaga pieca z kontrolą ±10°C oraz stopniowego podgrzewania z przystankami wyrównawczymi, żeby nie wprowadzić naprężeń cieplnych do grubego przekroju.

Pytania, które warto zadać hartowni przed oddaniem detalu:

1. Jaki piec – próżniowy z chłodzeniem gazowym, solny, czy komorowy z atmosferą ochronną?
2. Ile stopni wyrównawczych przewidziano przy nagrzewaniu do temperatury austenityzowania?
3. Jaka twardość docelowa HRC i z jaką tolerancją jest gwarantowana – ±1 HRC czy ±2 HRC?
4. Ile odpuszczań i w jakiej temperaturze, z pomiarem twardości po każdym cyklu?
5. Czy przewidziane jest wymrażanie (obróbka podzerowa) i jak wpłynie na wymiary?
6. Jak mocowany będzie detal w piecu – podparcie długich, smukłych elementów decyduje o wygięciu.
7. Czy dostanę protokół z krzywą procesu i wynikiem pomiaru twardości?

Kiedy potrzebne jest wielokrotne odpuszczanie?

Wtedy, gdy po hartowaniu w strukturze zostaje austenit szczątkowy – a w NC11LV zostaje go sporo, zwłaszcza po austenityzowaniu w górnym zakresie. Pierwsze odpuszczanie przemienia część austenitu w martenzyt nieodpuszczony, który jest kruchy; drugie odpuszczanie ten świeży martenzyt odpuszcza. Stąd standard dwóch, a przy wyższych temperaturach odpuszczania nawet trzech cykli. NC6 zwykle nie wymaga tego reżimu – pracuje w niskim odpuszczaniu i jeden cykl bywa wystarczający, ale to również trzeba potwierdzić z dostawcą materiału.

Zalecenia obróbki cieplnej sprawdzaj przed każdym zleceniem: karty technologiczne hut i hartowni bywają aktualizowane, a różnice między dostawcami tego samego gatunku są realne. Szerzej temat rozwinąłem w materiale Hartowanie i odpuszczanie stali narzędziowych.

Jak dobrać stal do wykrojnika, noża, trzpienia lub matrycy?

Zacznij od jednego pytania: co niszczy narzędzie – ścieranie czy pękanie? Jeśli ścieranie, idziesz w stronę NC11LV. Jeśli pękanie i uderzenia dominują, obniżasz twardość roboczą, poprawiasz promienie i dopiero potem rozważasz zmianę gatunku. Zmiana materiału bez zmiany geometrii rzadko naprawia awarię.

Jaka jest praktyczna tabela doboru?

Kryterium	NC11LV (1.2379/D2)	NC6 (145Cr6/1.2063)
Odporność na ścieranie	bardzo wysoka	umiarkowana
Zachowanie przy udarach	wymaga niższej twardości i większych promieni	wybaczające przy małych przekrojach
Hartowność przelotowa	wysoka, także w grubych przekrojach	ograniczona, powyżej ~25-30 mm problem
Stabilność wymiarowa po HT	bardzo dobra przy reżimie z karty	dobra, ale wrażliwa na chłodzenie
Skrawalność przed hartowaniem	trudna, zużywa narzędzia	dobra, szybsza obróbka
Polerowalność	ograniczona przez duże węgliki	bardzo dobra
Koszt wsadu	wysoki	niski
Typowa seria produkcyjna	duża i bardzo duża	mała i średnia

Jakie są typowe błędy doboru i jak ich uniknąć?

Trzy przypadki z praktyki, które powtarzają się najczęściej:

• Wykrojnik do blachy ocynkowanej 1,5 mm, seria 200 tys. – wybrano NC6 z powodu ceny, narzędzie wymagało ostrzenia co ~15 tys. cykli. Po zmianie na NC11LV przy 60 HRC odstęp wydłużył się kilkukrotnie, a koszt materiału zwrócił się na przestojach.
• Stempel o średnicy 6 mm i długości 60 mm – NC11LV na 62 HRC pękał u podstawy przy trzecim tysiącu uderzeń. Rozwiązanie: odpuszczenie na 58-59 HRC i powiększenie promienia przejścia. Gatunku nie zmieniano.
• Trzpień prowadzący fi 40 mm z NC6 – rdzeń nie osiągnął twardości, powierzchnia zaczęła się odkształcać. To klasyczny efekt ograniczonej hartowności przelotowej przy dużym przekroju.
• Nóż do cięcia laminatu szklanego – NC6 nie miała szans wobec abrazji włókna szklanego; standardem jest tu NC11LV, a przy najostrzejszych warunkach stal proszkowa lub powłoka.
• Matryca do gięcia z ciasnym pasowaniem – zmiana wymiaru po hartowaniu przekroczyła tolerancję, bo pominięto odprężanie po obróbce zgrubnej. Materiał nie był winny.

Checklista przed zamówieniem wsadu: materiał obrabiany i jego abrazyjność, planowana wielkość serii, obecność smarowania, komponent udarowy, największy i najmniejszy przekrój narzędzia, wymagana tolerancja po hartowaniu, dostępna hartownia i jej wyposażenie oraz cena wsadu w relacji do kosztu przestoju linii. Dopiero komplet tych ośmiu pozycji pozwala rozstrzygnąć spór NC11LV a NC6.

Najczęściej zadawane pytania

Czy NC11LV i NC6 są zamiennikami?

Nie są prostymi zamiennikami. NC11LV odpowiada 1.2379 / X153CrMoV12 / D2 i jest wysokochromową stalą narzędziową, natomiast NC6 odpowiada 145Cr6 / 1.2063 i ma około ośmiokrotnie mniej chromu. Dobór zależy od dominującego mechanizmu zużycia, obciążeń udarowych, geometrii i kosztu narzędzia, a nie od podobieństwa nazw.

Która stal jest bardziej odporna na ścieranie: NC11LV czy NC6?

Zwykle NC11LV, ponieważ zawiera 11-13% chromu oraz dodatki molibdenu i wanadu sprzyjające powstawaniu twardych węglików. NC6 z chromem na poziomie 1,30-1,65% bywa wystarczająca przy prostszych narzędziach i mniejszych wymaganiach dotyczących trwałości krawędzi. Przy blachach ocynkowanych, stali krzemowej i kompozytach różnica jest odczuwalna od pierwszej serii.

Która stal lepiej znosi udary?

Nie da się odpowiedzieć bez znajomości stanu obróbki cieplnej, twardości roboczej i geometrii narzędzia. NC11LV daje świetną odporność na ścieranie, ale przy udarach i karbach wymaga ostrożniejszego projektu i zwykle niższej twardości docelowej. NC6 w małych przekrojach bywa mniej wymagająca, choć jej ograniczona hartowność przelotowa zamyka drogę do grubszych detali.

Czy NC6 to to samo co 1.2063?

NC6 jest powszechnie wiązana z odpowiednikiem 145Cr6 / 1.2063 (źródło: Virgamet, 2026). Przed zamówieniem sprawdź jednak kartę materiałową i atest, bo różne źródła używają oznaczeń historycznych lub przybliżonych. Numeru 1.2063 nie należy mylić z 1.2379, 1.2363 ani 1.2080 – to zupełnie inne gatunki.

Którą stal wybrać na wykrojnik?

Przy długich seriach i dominującym ścieraniu praktycznie zawsze lepszym wyborem będzie NC11LV. Przy prostszych, mniej obciążonych narzędziach i seriach poniżej kilkunastu tysięcy cykli można rozważyć NC6, ale decyzję warto uzgodnić z technologiem i hartownią. Kluczowe pytanie brzmi: ile kosztuje godzina postoju prasy w stosunku do różnicy w cenie wsadu.

Jaką twardość roboczą przyjąć dla NC11LV?

Zakres roboczy dobiera się do obciążenia: wyższa twardość przy czystym ścieraniu, niższa przy komponencie udarowym. Konkretną wartość i program odpuszczania musi potwierdzić karta technologiczna dostawcy materiału oraz hartownia, ponieważ zależą one od przekroju, sposobu chłodzenia i wymagań wymiarowych.

Czy NC11LV nadaje się do pracy na gorąco?

Nie – to stal do pracy na zimno według klasyfikacji EN ISO 4957. Przy podwyższonych temperaturach roboczych traci twardość i stabilność wymiarową, a właściwym kierunkiem są stale do pracy na gorąco typu 1.2343 czy 1.2344. Mylenie tych rodzin to jeden z częstszych błędów przy doborze materiału na oprzyrządowanie.

Czy dane składu z internetu wystarczą do zamówienia?

Nie. Zakresy składu chemicznego z kart dostawców traktuj jako orientację i weryfikuj przed każdym zamówieniem, ponieważ różnice między hutami są realne, a oznaczenia PN mają charakter archiwalny. Podstawą odbioru jest atest wystawiony do konkretnej partii materiału.

Źródła i literatura

1. EN ISO 4957:2018 – Tool steels. Norma klasyfikacyjna dla stali narzędziowych w systemie EN, podstawa odniesienia dla gatunków do pracy na zimno.
2. PN-H-85023 – Stale narzędziowe stopowe. Archiwalny punkt odniesienia dla polskich oznaczeń typu NC11LV i NC6 (do weryfikacji w aktualnym katalogu PKN).
3. Virgamet – karta materiałowa 145Cr6 / 1.2063 / NC6 / 12Ch1 tool steel, 2026.
4. Walzwerke Einsal – baza materiałowa 1.2379 (X153CrMoV12), 2026.
5. Comparative Analysis of the Wear of NC11LV and Hardox 600 Steel Used in Tools for Extrusion of Clay Strands, Materials / PMC, 2023 – pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9822048.
6. Karty technologiczne obróbki cieplnej producentów materiału i hartowni – dokument obowiązujący dla konkretnej partii wsadu, do sprawdzenia przed każdym zleceniem.